Düşünme Hakkında Düşünme
Kağan’a bir fen bilgisi projesi verildi, ama nasıl başlayacağı konusunda bir fikri yok gibi görünüyor. Oturur ve bir an camdan dışarı bakar ve sonra öğretmene elini kaldırır. ‘Anlamıyorum’ der.

“Peki,” der öğretmen, “Haydi başlamak için yapabileceğin bazı şeyler düşünelim”
“Yapmak zorunda olduğum şeylerin bir listesini yapabilirim.”
“Başka ne yapabilirsin?”
“Son projemde yaptıklarım hakkında düşünebilirim”
“İyi fikir.”
“Geçen defa kütüphaneye gittim ve bilgisayara baktım. Hiçbir şey bulamadan çok fazla zamanı boşa harcadım.”
“Bu defa farklı ne yapabilirsin?”
“Belki de Mehmet’ten arama sözcükleri konusunda bana yardım etmesini isteyebilirim. Bunda gerçekten iyidir.”
“Bu kulağa iyi bir planın başlangıcı gibi geliyor.”

Kağan zekidir ve fen bilgisiyle ilgilidir, ancak karmaşık projeler yapmasına yardım edecek becerilerden yoksundur. Öğretmen, onunla konuşmasında, düşünme süreçlerine yönelik bir farkındalık geliştirebilmesi, projeyi bitirmek için stratejiler planlayabilmesi ve bu stratejilerin başarısını izleyebilmesi için, metabilişsel bir biçimde düşünmesine yardımcı oluyor.

Metabilişsellik, ya da ‘düşünme hakkında düşünme’, insanların nasıl düşündüklerini kontrol eden ve düzenleyen zihinsel süreçlere işaret eder. Metabilişsellik proje çalışmasında bilhassa önemlidir, çünkü öğrenciler hangi stratejileri kullanacakları ve bunları nasıl kullanacakları hakkında kararlar almalıdırlar. Marzano’nun (1998) dört bin farklı öğretim müdahalesine yönelik araştırması, örencinin öğrenmesini geliştirmede en etkili olanların; öğrencilerin öğrenme süreçleri hakkında nasıl düşündüklerine ve öğrenenler olarak kendilerini nasıl hissettiklerine odaklananlar olduğunu bulmuştur.

Metabilişselliğin Ögeleri
Metabilişselliğin en temel ögesi, düşünme süreçlerine yönelik farkındalıktır. Bu farkındalık, hem öğrencilerin genellikle bir işe yaklaşma yollarını hem de ona yaklaşabilecekleri alternatif yolları içerir. Iyi öğrenenler, nasıl düşündüklerinin farkındalardır ve etkin stratejiler hakkında akıllıca seçimler yapabilirler.

Metabilişselliğin planlama ögesi, ‘amacı gerçekleştirmede kullanılacak özel beceri, taktik ve süreçleri belirleme ve etkinleştirme’den sorumludur (Marzano, 1998, sayfa 60). Bu aşamadaki bir öğrencinin, ne yapabileceği ve o koşullar altında neyin en etkili olabileceği hakkında içsel bir konuşması vardır. İş basitse, kişi yaptığı seçimlerin farkında bile olmayabilir. Ancak, karmaşık bir işle, öğrenci farklı seçenekleri zihninde evirip çevirdiği için, metabilişsel süreç daha açıktır.
Metabilişselliğin son ögesi izlemedir. Bu işlev, kullanılan planın ve stratejilerin etkinliğini kontrol eder. Örneğin, bir son sınıf biyoloji öğrencisi, sınav için kitabın bir bölümünü gözden geçirmek için bilgisayarda bir harita oluşturmaya karar vermiştir. Birkaç dakika sonra, yazılımı anlamak için içerik hakkında düşünmek için harcadığından daha fazla zaman harcadığını fark eder ve haritayı kağıda çizmeye karar verir. Sıcaklık ve nemlilik hakkında veri toplayan bir beşinci sınıf öğrencisi, uzun sayı listeleri eklemeye başlar ve sonra, bir elektronik çizelge programı kullanırsa işin daha çabuk ve daha doğru olacağını fark eder. Düşünme süreçlerini sürekli izleme ve gerekli değişiklikleri yapma, metabilişselliğin önemli bir ögesidir.

Referans
Marzano, R. J. (1998). A theory-based meta-analysis of research on instruction. Aurora, CO: McREL. www.mcrel.org/PDF/Instruction/5982RR_InstructionMeta_Analysis.pdf * (PDF; 172 pages)