Kavramaya Yönelik Daha Derin Düşünme
Eğitim Amaçları’nın Yeni Taksonomisi’nde Robert Marzano, öğrenmeye dahil olan süreçler hakkında düşünmeye yönelik yeni bir model öne surer. Hepsi bilgi sistemiyle uyum içinde çalışan üç sistem tanımlar: öz sistem, metabilişsel sistem ve bilişsel system. Bilişsel sistemi üç ögeye ayırır: bilgiyi geri getirme, anlama, analiz ve bilgiden yararlanma.

Anlama, Piaget’in ‘özümseme’ olarak adlandırdığı şeyi- yeni bilginin öğrenenin var olan bilgileriyle bütünleştirilmesi- içerirken; analiz, kişinin öğrenilene dayanarak kavramasını yeniden yapılandırdığı uyumsama kavramına paraleldir.

Marzano, analizde beş bilişsel süreç tanımlar: karşılaştırma, sınıflandırma, hata analizi, genelleme ve özelleştirme. Bu süreçlerle meşgul olarak, öğrenenler öğrendiklerini yeni kavrayışlar oluşturmak ve öğrendiklerini yeni durumlarda kullanmanın yollarını bulmak için kullanabilirler.

Karşılaştırma, kavramlar arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirlemeyi içerir. Marzano, karşılaştırmaya dahil olan dört aşamayı tanımlar:

1. Analiz edilecek şeyi seçmek
2. Analiz edilecek vasıf ve özellikleri belirlemek
3. Nasıl benzer ve farklı olduklarını saptamak
4. Benzerlik ve farklılıkları tam olarak aktarmak

Sınıflandırma, kavram ve fikirleri anlamlı kategorilere ayırmayı içerir. Sınıflandırmanın ögeleri:

1. Sınıflandırılacak kavramı seçmek
2. Kavramın önemli niteliklerini belirlemek
3. Kavramın ait olduğu bir üst kategoriyi adlandırmak ve niçin bu kategoriye ait olduğunu aktarmak
4. Kavrama yönelşk alt kategorileri belirlemek ve bunların ilişkilerini açıklamak

Hata analizi, çoğunlukla eleştirel düşünme olarak adlandırılan şeyin önemli bir yönüdür. Bu süreci kullanarak, öğrenciler bilginin akla yatkınlığını değerlendirirler. Bir açıdan, hata analizi mantıklı düşünmeyle-iddiaların yargılanması ve akıl yürütmedeki hataların belirlenmesi- karşılaştırılabilir.

Genelleme, tümdengelimli ve tümevarımsal şekillerde yapılabilir, ancak belli olay ve kavramlara karşı test edilebilecek ilke ya da kurallar oluşturmak için çıkarımlar yapmayı içerir. Iyi genellemeler yapmak, dört adım içerir:

1. Belli gözlem ya da bilgilere dikkatini yöneltmek
2. Bilgide yapı ve bağlantılar bulmak
3. Bağlantı ve yapıları açıklayan bir ifade oluşturmak
4. Daha fazla örnek toplamak ve genellemenin kulağa mantıklı gelen şekilde devam edip etmediğini test etmek ve eğer etmiyorsa değiştirmek

Özelleştirme, genellemenin karşıtıdır. ‘Bilinen bir genelleme ya da ilkenin yeni uygulamalarını ortaya çıkarma’ sürecidir (sayfa 44). Özelleştirmenin aşamaları:

1. analiz edilen kavramı belirleme
2. kavrama ait olan genellemeleri seçmek
3. kavramın, genellemenin koşullarına uyduğundan emin olmak
4. genellemenin uygulamasına dayanarak, sonuçlar çıkarmak ve tahminlerde bulunmak

Eğer öğrencilerin buldukları bilgiler hakkında eleştirel bir biçimde düşünmeleri ve bu bilgiyi etkin bir biçimde kullanmaları gerekirse, basılı ya da çevrimiçi kaynakların analizinde kullanılan beceriler gereklidir.

Referanslar
Marzano, R. J. (2000). Designing a new taxonomy of educational objectives. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.